Gautam Adani
Gautam Adani

Adani Group : केंद्रात मोदी सरकार आल्यापासून अदानी समूह भरभराटीला आला आहे. समूहाकडून बरेच प्रोजेक्ट उपलब्ध झाले आहेत. अशातच अदानी समूहाचे शेअर्सदेखिल भरपूर प्रमाणात उसळी घेत आहेत.

अशातच अदानी समूहाच्या प्रवेशामुळे सिमेंट उद्योगाच्या संरचनेत मूलभूत बदल झाला आहे. जागतिक आर्थिक संकटानंतर, बांधकाम साहित्य कंपन्यांवरील कर्जाचा बोजा लक्षणीय वाढला. भारतासह त्यांच्या उपकंपन्यांची एकच मागणी होती – मूळ कंपन्यांनी जास्त लाभांश जाहीर करावा जेणेकरून त्यांचा कर्जाचा बोजा कमी होईल.

भांडवली वाटपाच्या या निर्णयामुळे भारतातील बहुराष्ट्रीय सिमेंट कंपन्यांचा बाजार हिस्सा गेल्या दशकात खाली आला आहे. 2006-07 या आर्थिक वर्षात अंबुजा, एसीसी आणि हेडलबर्ग यांचा भारतातील बाजारातील हिस्सा 24 टक्के होता.

2021-22 या आर्थिक वर्षात हे प्रमाण 17 टक्क्यांवर आले. याचा फायदा जेपी, अल्ट्राटेक सिमेंट, श्री सिमेंट या देशांतर्गत कंपन्यांनी घेतला. त्याने पटकन त्याची क्षमता आणि आवाज वाढवला. अल्ट्राटेकने जेपीची मालमत्ता ताब्यात घेतली, त्यानंतर सिमेंट उद्योग बदलला.

आता गौतम अदानी समूहाच्या हॉलसिम इंडियाची मालमत्ता खरेदी केल्यानंतर सिमेंट उद्योगाचे चित्र पुन्हा बदलणार आहे. गेल्या 10 वर्षांपासून, अल्ट्राटेक आणि श्री सिमेंटचा बाजारातील हिस्सा 40 टक्क्यांहून अधिक आहे. आता या दोघांनाही आपला 1.7 लाख शेअर्स 11 कोटी रुपयांना बाजारातील हिस्सा राखणे फार कठीण जाणार आहे.

अदानी समूह केवळ छोट्या कंपन्यांच्याच नव्हे तर अल्ट्राटेक आणि श्री सिमेंटच्या बाजारातील वाटाही मोडेल. ग्रुप अगोदरच लॉजिस्टिक्स (बंदरे, रेल्वे आणि कंटेनर), पॉवर आणि फ्लाय अॅशच्या व्यवसायात उपस्थित आहे. त्याचा फायदा त्याला मिळेल.

उद्योगासाठी धोका असा आहे की अदानी समूह आपला बाजारातील हिस्सा वाढवण्यासाठी खर्च बचतीचे फायदे आपल्या ग्राहकांना देईल.

अल्ट्राटेकच्या क्षमतेत 22-23 दशलक्ष टनांची भर पडल्याने आश्चर्य नाही. कंपनी नेट-कॅश बॅलन्स शीटकडे वाटचाल करत होती. आमचा विश्वास आहे की त्याच्यासाठी भांडवल वापरण्यासाठी दुसरा कोणताही चांगला पर्याय नव्हता.

हा भांडवली खर्च त्याचा रिटर्न ऑन कॅपिटल एम्प्लॉयड (ROCE) कमी करू शकतो. 2023-24 या आर्थिक वर्षात हे प्रमाण 100 आधार अंकांनी कमी होऊ शकते.

Ultra Tech आर्थिक वर्ष 2024 25 पर्यंत 10 टक्के CAGR वर आपली क्षमता वाढवण्याचा विचार करत आहे. हे उद्योग क्षेत्राच्या वाढीपेक्षा जास्त आहे.

या विस्तारामुळे उद्योगातील क्लिंकरचा वापर कमी होईल. 2024-25 या आर्थिक वर्षात ते 70 टक्क्यांपर्यंत खाली येईल. आर्थिक वर्ष 2024-25 मध्ये सिमेंटची क्षमता 6 टक्क्यांच्या CAGR दराने वाढण्याची आम्हाला आधीच अपेक्षा आहे.

गेल्या तीन वर्षांच्या 5 टक्के CAGR पेक्षा हे प्रमाण जास्त आहे. यामध्ये अदानीच्या क्षमता विस्ताराचा समावेश नाही. अदानी व्यतिरिक्त, इतर कंपन्या देखील विस्तार योजना जाहीर करू शकतात.

ऊर्जेच्या उच्च किमतींमुळे EBITDA कमी राहील का? वस्तूंच्या किमती घसरल्याने ऊर्जा क्षेत्रावर कोणताही परिणाम झालेला नाही. चीनमध्ये लॉकडाऊन आणि यूएस डॉलर इंडेक्समध्ये वाढ होऊनही ऊर्जेच्या किमती उंचावल्या आहेत.

पुरवठ्याच्या समस्येमुळे त्याला पाठिंबा मिळत आहे. उर्जेसह कमोडिटी जगामध्ये गेल्या काही वर्षात फारसा भांडवली खर्च झालेला नाही.

कारण कंपन्यांनी क्षमता विस्तारापेक्षा भांडवली परताव्यावर अधिक लक्ष केंद्रित केले आहे. गेल्या काही तिमाहींमध्ये ऊर्जेच्या किमती जास्त असूनही, हा ट्रेंड बदललेला नाही. जागतिक मंदीमुळे 1980 च्या दशकात तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी घसरण होईल का? ती एक शक्यता आहे.

यासाठी कॉमनवेल्थ ऑफ इंडिपेंडेंट स्टेट्स (CIS) आणि पश्चिम आशियाकडून अधिक पुरवठा आवश्यक आहे. याशिवाय जागतिक मंदीनंतरच ऊर्जेच्या किमती कमी होतील, महागाईबाबत सरकारची भूमिका पाहता ऊर्जेच्या किमती कमी झाल्या तरी सिमेंट कंपन्या या मार्जिन सपोर्टचा फायदा घेऊ शकणार नाहीत का? सिमेंट कंपन्यांसाठी ऊर्जेच्या किमती वाढणे ही मोठी समस्या राहणार आहे.

सिमेंट कंपन्यांचे मूल्यांकन गेल्या 6-7 वर्षांत त्यांच्या निम्न स्तरावरून वाढले आहे. तथापि, अल्पावध मार्जिनमध्ये सुधारणा होण्याची अपेक्षा नाही. वाढत्या भांडवली खर्चामध्ये नफा कमी झाल्यामुळे भांडवलाच्या बाबतीत शिस्तीवर लक्ष केंद्रित केले जाईल. यामुळे मार्जिन नंतर वाढलेले दिसेल, पण आता तसे होणार नाही.

श्री सिमेंट आणि अल्ट्राटेकची गेल्या दशकातील कामगिरी आता कठीण वाटते. या कारणास्तव डी-रेटिंग आवश्यक असेल. अदानीच्या प्रवेशानंतर मार्जिनमधील संरचनात्मक बदल हा डी-रेटिंग टाळण्याचा एकमेव मार्ग आहे. सिमेंट उद्योगात मोजक्याच कंपन्यांमध्ये स्पर्धा निर्माण झाली आहे. पण आता तसे दिसत नाही.