Financial planning for Kids : अनेकदा आपण सर्वजण आपल्या मुलाच्या जन्मासोबतच त्याच्यासाठी अनेक स्वप्ने पाहतो. त्यांचे शिक्षण सुनिश्चित करण्यासाठी, आम्ही पिगी बँकेत केलेल्या अल्प बचतीचा विचार फिक्स डिपॉझिट अकाउंट किंवा बँकामध्ये फिक्स डिपॉझिट करण्याचा विचार करतो. पण तुम्ही कधी तुमच्या मुलांना आर्थिक शिक्षण देण्याचा विचार केला आहे का? कदाचित नाही, कारण मुल स्वतःच मोठी होऊन हे सगळ शिकतील अस आपण गृहीत धरतो.

लहान मुलं महत्त्वाच्या गोष्टी शिकत नाहीत जोपर्यंत तुम्ही त्यांना त्या महत्त्वाच्या असल्याचं सांगत नाहीत, विशेषतः पैशाच्या बाबतीत, त्यांना लहानपणापासून पैशाचे व्यवस्थापन कसे करावे हे माहित असणे आवश्यक आहे. जगाची गतिशीलता इतक्या झपाट्याने बदलत असताना, आर्थिक साक्षरता ही लहान मुलासाठी जीवनाची अत्यावश्यक बाब बनली आहे. पौगंडावस्थेतील मुले त्यांच्या कमाईवर विलासी जीवनशैली मिळविण्यासाठी नेहमीच अधीर असतात आणि ते त्यांच्या पायावर उभे राहण्यासाठी आणि त्याच्या पैशाचा वापर भव्य जीवनमानासाठी करण्यास उत्सुक असतात.

मुलांसाठी आर्थिक साक्षरतेचा अर्थ केवळ शहाणपणाने खर्च करणेच नाही तर बचत किंवा गुंतवणूक करण्याची सवय देखील सुचवते.

आजकाल शाळा मूलभूत शिक्षणाव्यतिरिक्त विद्यार्थ्यांना पैसे व्यवस्थापन कौशल्ये शिकवण्यासाठी अनेक रोमांचक कार्यक्रम चालवत आहेत, त्यांना त्यांच्या वित्त आणि अर्थव्यवस्था कशी कार्य करते याबद्दल अधिक समजून घेण्यासाठी, शाळांनी सूचीमध्ये आर्थिक साक्षरता देखील जोडली आहे. शाळांव्यतिरिक्त, पालक या नात्याने मुलांना पेशाचे महत्त्व शिकवणे आणि त्यांचा हुशारीने वापर करायला लावणे ही तुमची एक महत्त्वाची प्राथमिकता असावी.

येथे काही टिप्स आहेत ज्यांच्या मदतीने तुम्ही तुमच्या मुलाचे आर्थिक शिक्षण घरीच सुरू करू शकता…

1. आर्थिक निर्णयांमध्ये मुलांनाही सहभागी करून घ्या जर तुम्हाला तुमच्या घरात काही मौल्यवान वस्तू मिळत असतील किंवा खरेदीसाठी जात असाल तर त्यादरम्यान तुम्ही तुमच्या मुलांचे मतही विचा शकता. अशा परिस्थितीत मुलांना आर्थिक निर्णयांची जाणीव तर होईलच, पण ते स्वत:ही भविष्यात खूप विचारपूर्वक खर्च करतील.

2. एक पिगी बँक आणा आणि दोन पिगी बँक आणून तुमच्या मुलाला द्या. एक पिगी बँक जिथून तो त्याचे पैसे गोळा करू शकतो आणि एक पिगी बँक ज्यामधून तो त्याच्या खर्चासाठी पैसे काढू शकतो. अशा परिस्थितीत, जेव्हा तुम्ही तुमच्या मुलांना त्यांचा पॉकेटमनी देता किंवा मुल त्यांचे पैसे त्या पिंगी बँकांमध्ये जोडतात, तेव्हा तुम्ही मुलाला समजावून सांगावे की बचत पिगी बँकेला हात लावू नका आणि तुमच्या आवश्यक गोष्टी फक्त खर्च केलेल्या पिगी बँकेने पूर्ण करा. असे केल्याने, मुलाकडे बचतीचे पैसे राहतील आणि तो खर्च करण्यासाठी फक्त विशेष गोष्टी निवडेल.

3. गरज आणि इच्छा यातील फरक शिकवा

आपल्याला काय हवे आहे आणि काय हवे आहे हे जेव्हा जेव्हा आपल्याला समजते तेव्हा आपण खूप सोपे आणि योग्य आर्थिक निर्णय घेऊ शकतो. कुटुंबाल असल्याने तुम्ही तुमच्या काही पैशांमध्ये खाण्यासाठी घराचे किंवा दुकानाचे भाडे आणि औषधांच्या गरजेवर खर्च करता, तर तुम्ही तुमच्या आवडीनिवडी किंवा इच्छा जसे की खेळणी, सुंदर कपडे-दागिने आणि प्रवासासाठी काही खर्च करतो.

4. उत्पन्न आणि खर्चाबद्दल समजावून सांगा

तुम्ही तुमच्या मुलांना या छोट्या गोष्टींबद्दल देखील सांगायला हवे, विशेषत: जेव्हा तुम्ही तुमच्या मासिक खर्चाची यादी तयार करत असाल. येथून ते खात्यांच्या मूलभूत गोष्टी शिकू शकतात, म्हणजे किती पैसे आले आणि किती खर्च झाले. यानंतर काही उरले तर ते बचतीत टाकले जाते. त्यामुळे मुलांना भविष्यात योग्य निर्णय घेण्यासही मदत होते.

5. पैसे योग्य प्रकारे कसे खर्च करावे हे शिकवा

सहसा मुलांना पालकांकडे किती पैसे असतात हे माहित नसते, ज्यामुळे ते अनावश्यक गोष्टींची मागणी देखील करतात. तुम्ही त्यांना सांगा की तुम्ही एका वेळी फक्त एकच वस्तू खरेदी करू शकता. उदाहरणार्थ, तुम्ही कधी रेशनच्या वस्तू आणायला गेलात, तर तिथल्या मुलांना त्यांच्या आवडीच्या दोन वेगवेगळ्या वस्तूंपैकी एकच खरेदी करण्याची तुमची क्षमता सांगा.

तुम्ही त्यांना तुमच्या एकूण खर्चाबद्दल सांगू शकता की या क्षणी तुम्हाला फक्त एकच गोष्ट घेता येईल. आमचा हा उपक्रम मुलांचे प्राधान्य देण्याचे कौशल्य देखील वाढवतो, जे सामान्य जीवनातच नव्हे तर आर्थिक बाबतीतही निर्णय घेण्यास मुलासाठी उपयुक्त ठरेल.

6. पैसा कसा वाढतो, मुलाला शिकवा

सहसा आपण मुलांना घरी पैसे वाचवायला शिकवू शकतो, परंतु ते कसे वाढतात हे आम्ही मुलांना दाखवत नाही. पासाठी लहान वयातच मुलांच्या बँकेत ठेव खाते उघडावे. यामध्ये तुम्ही मुलाला त्याची बचत दर महिन्याला ठेवण्यास सांगता. बैंक त्याला या पैशावर व्याज कसे देईल आणि त्याचे पैसे बँक खात्यात आपोआप कसे वाढतील हे देखील त्याला सांगा.

याशिवाय तुम्ही किशोर किंवा किशोरवयीन मुलांसाठी मुदत ठेव खाते किंवा एफडी बद्दल देखील सांगू शकता आणि महाविद्यालयात शिकत असलेल्या मुलांना स्टॉक मार्केट, म्युच्युअल फंड इत्यादीबद्दल देखील सांगू शकता.

खरे तर हे सर्व मुलाच्या शिकण्याच्या क्षमतेवर आणि त्याच्या आवडीवर अवलंबून असते, अशा परिस्थितीत फायनान्स क्षेत्रात पुढे जाऊ इच्छिणान्या अनेक मुलांनाही या विषयाशी संबंधित अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळू शकतो.

7. मुलांना व्यावहारिकरित्या शिकवा मुलांना देखील शिकण्यात आनंद तेव्हाच येतो जेव्हा ते त्यांना हे करताना पाहतात. म्हणजेच, त्यांना सर्वकाही स्वतः करून शिकायचे आहे. अशा परिस्थितीत तुमच्या लहान मुलांना वाचवण्यासाठी एक नाही तर दोन पिगी बँक ठेवा.

जिथे तुमच्या मुलाला पैसे मिळाले आहेत, तुम्ही त्याला हे पैसे दोन्ही पिगी बँकामध्ये समान रीतीने ठेवण्यास सांगा. जेव्हा जेव्हा मुलाकडे त्याच्या आवडीची एखादी वस्तू असेल, मग ती खेळणी असो किंवा इतर कोणतीही वस्तू तेव्हा त्याने पिगी बँकेतून खर्चासाठी पैसे घ्यावेत आणि ते कोणत्याही आवश्यक ठिकाणी देण्यासाठी, वितरणासाठी पिगी बँकेतून पैसे द्यावेत. यामुळे मुलाला ती विशिष्ट वस्तू खरेदी करण्यासाठी आणखी किती पैसे जोडावे लागतील हे समजण्यास मदत होईल.