Personal finance : जर तुम्ही एखाद्या कंपनीत काम करत असाल तर ही बातमी तुमच्यासाठी खूप महत्वाची आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे आज आम्ही तुम्हाला फायदेशीर ठरेल असा एक विषय घेऊन आलो आहोत. 

वास्तविक जेव्हा आपण एखाद्या कंपनीत काम करतं असतो , तेव्हा आपण पगारदार असतो , मात्र आपला पगार हातात येत असताना अनेक गोष्टी त्यात समाविष्ट असतात.

वास्तविक तुम्ही एखाद्या कंपनीत ५ वर्षांपासून काम करत असाल तर तुम्हाला ग्रॅच्युइटी मिळण्यास पात्र मानले जाते. कंपनीने आपल्या कर्मचार्‍यांना दीर्घकाळ सुरक्षित सेवा दिल्याबद्दल बक्षीस म्हणून ग्रॅच्युइटी दिली जाते. कर्मचाऱ्याला किती ग्रॅच्युइटी मिळेल हे सूत्रानुसार ठरवले जाते. कंपनी इच्छित असल्यास निश्चित रकमेपेक्षा जास्त देऊ शकते, परंतु नियमांनुसार ती 20 लाखांपेक्षा जास्त नसावी. ग्रॅच्युइटीची रक्कम कर्मचाऱ्याला ५ वर्षांनंतर किंवा नोकरी सोडल्यानंतर किंवा निवृत्तीनंतर दिली जाते. तुम्हीही नोकरी करत असाल तर तुम्हाला ग्रॅच्युइटीशी संबंधित काही गोष्टी माहित असणे आवश्यक आहे.

ग्रॅच्युइटीशी संबंधित ७ नियम

ग्रॅच्युइटीची रक्कम निश्चित करण्यासाठी एक सूत्र आहे. हे सूत्र आहे – (शेवटचा पगार) x (कंपनीत काम केलेल्या वर्षांची संख्या) x (15/26). शेवटचा पगार म्हणजे तुमच्या शेवटच्या 10 महिन्यांच्या पगाराची सरासरी. या पगारात मूळ वेतन, महागाई भत्ता आणि कमिशन समाविष्ट आहे. एका महिन्यात 4 दिवस रविवार असल्याने 26 दिवस मोजले जातात आणि 15 दिवसांच्या आधारे ग्रॅच्युइटी मोजली जाते.

जर खाजगी किंवा सरकारी कंपनीत 10 किंवा त्याहून अधिक लोक काम करत असतील तर त्या कंपनीने सर्व कर्मचाऱ्यांना ग्रॅच्युइटीचा लाभ द्यावा. कंपनीशिवाय दुकाने, खाणी, कारखाने या नियमांतर्गत येतात. परंतु कोणताही कर्मचारी त्या कंपनीत सलग ५ वर्षे काम केल्यानंतरच ग्रॅच्युइटीचा हक्कदार बनतो.

जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने कंपनीत 4 वर्षे 8 महिने काम केले असेल, तर त्याची नोकरी पूर्ण 5 वर्षे मानली जाईल आणि त्याला 5 वर्षानुसार ग्रॅच्युइटीची रक्कम मिळेल. जर त्याने 4 वर्षे आणि 8 महिन्यांपेक्षा कमी काम केले असेल, तर त्याच्या सेवेचा कालावधी 4 वर्षे म्हणून गणला जाईल आणि या प्रकरणात त्याला ग्रॅच्युइटी मिळणार नाही. म्हणजेच 4 वर्षे 8 महिने काम केल्यानंतरही तुम्ही ग्रॅच्युइटीचे पात्र आहात.

कर्मचाऱ्याचा नोटिस कालावधी देखील ग्रॅच्युइटीच्या कालावधीत गणला जातो. समजा तुम्ही साडेचार वर्षे काम केल्यानंतर एखाद्या कंपनीतून राजीनामा दिला, परंतु राजीनामा दिल्यानंतर तुम्हाला दोन महिन्यांचा नोटिस कालावधी मिळाला आहे. या प्रकरणात, तुमच्या नोकरीचा कालावधी केवळ 4 वर्षे आणि 8 महिने म्हणून गणला जाईल. आणि 5 वर्षांचा विचार करून ग्रॅच्युइटीची रक्कम दिली जाईल.

जेव्हा कंपनी किंवा संस्था ग्रॅच्युइटी कायद्यांतर्गत नोंदणीकृत नसते तेव्हा कर्मचारी ग्रॅच्युइटी कायद्यांतर्गत समाविष्ट होत नाहीत. या प्रकरणात, ग्रॅच्युइटी द्यायची की नाही हा कंपनीचा विवेक आहे. पण तरीही कंपनीला एखाद्या कर्मचाऱ्याला ग्रॅच्युइटी द्यायची असेल, तर त्याचे सूत्र वेगळे आहे. या प्रकरणात, ग्रॅच्युइटीची रक्कम प्रत्येक वर्षाच्या अर्ध्या महिन्याच्या पगाराच्या बरोबरीची असेल. परंतु एका महिन्यातील कामकाजाच्या दिवसांची संख्या 26 नव्हे तर 30 दिवस मानली जाईल.

कोणतीही कंपनी आपल्या कर्मचाऱ्याला जास्तीत जास्त 20 लाख रुपये ग्रॅच्युइटी देऊ शकते. ग्रॅच्युइटी म्हणून मिळणारी रक्कम करमुक्त आहे. हा नियम सरकारी नोकऱ्या आणि खाजगी नोकऱ्यांना लागू होतो.

नोकरीदरम्यान एखाद्या कर्मचाऱ्याचा मृत्यू झाल्यास त्याच्या ग्रॅच्युइटी खात्यात जमा केलेली संपूर्ण रक्कम त्याच्या नॉमिनीला दिली जाते. अशा परिस्थितीत किमान 5 वर्षांच्या सेवेची अट लागू होणार नाही.