Lemongrass Farming : अलीकडे आपल्या देशात औषधी वनस्पतींची (Medicinal Crops) मोठ्या प्रमाणात शेती (Farming) केली जाऊ लागली आहे. लेमन ग्रास (Lemongrass Crop) किंवा गवती चहा ही देखील अशीच एक औषधी वनस्पती आहे. सध्या लेमन ग्रासची मागणी झपाट्याने वाढत आहे. लेमन ग्रास, लेमन ग्रास, चायना ग्रास, गवती चहा आणि मलबार गवत अशा अनेक नावांनी ओळखले जाते.

त्याच्या पानांना लिंबासारखा वास येतो. अनेक औषधी गुणधर्मांनी समृद्ध असलेल्या लेमन ग्रासच्या पानांचा वापर चहा बनवण्यासाठीही केला जातो. आम्ही तुम्हाला सांगू इच्छितो की, लेमनग्रास वनस्पतीपासून सायट्रल नावाचे तेल मिळते. यापासून औषधांच्या निर्मितीबरोबरच परफ्यूम, साबण आणि अनेक प्रकारची सौंदर्यप्रसाधने तयार केली जातात.

मित्रांनो आम्ही आपणास सांगू इच्छितो की, भारत सरकार अरोमा मिशन अंतर्गत लेमन ग्रासच्या लागवडीला (Lemon Grass Cultivation) प्रोत्साहन देत आहे. कमी खर्चात तुम्ही या मिशनचा लाभ घेऊ शकता. वनस्पतींची झपाट्याने वाढ होऊन जास्त दराने विक्री होत असल्याने लेमन ग्रास शेती शेतकऱ्यांसाठी (Farmer) अत्यंत फायदेशीर आहे. लेमन ग्रासची खास गोष्ट म्हणजे ते दुष्काळी भागातही लावता येते.

लेमन ग्रासच्या शेती (Agriculture) विषयी काही महत्वाच्या बाबी 

लेमन ग्रासची पाने लांब आणि हिरव्या रंगाची असतात.

आपल्या देशात दरवर्षी सुमारे 1000 मेट्रिक टन लेमन ग्रासचे उत्पादन होते.

एक एकर लागवडीतून लेमनग्रास रोपातून सुमारे 5 टन पाने निघतात.

लेमन ग्रासमध्ये असलेल्या जीवनसत्त्वे आणि खनिजांमुळे ते रोगप्रतिकारक शक्ती देखील वाढवते.

त्‍याच्‍या पानांना लिंबूसारखा सुगंध असतो, त्‍यामुळे हे नाव लेमन ग्रास आहे.

एकदा रोप लावले की शेतकरी 5 ते 6 वर्षे उत्पादन घेऊ शकतो.

लेमन ग्राससाठी योग्य जमीन आणि हवामान

लेमन ग्रासची लागवड जवळजवळ सर्व प्रकारच्या सुपीक जमिनीत यशस्वीपणे करता येते. परंतु सुपीक चिकणमाती जमीन वनस्पतींच्या वाढीसाठी उत्तम असते. पाणी साचलेल्या जमिनीत त्याची लागवड करू नये. कमी पाऊस असलेल्या भागातही त्याची लागवड करून चांगले उत्पादन मिळवता येते.

लेमन ग्रास लागवडीसाठी उष्ण आणि समशीतोष्ण हवामान आवश्यक असते. वनस्पतींना अधिक सूर्यप्रकाशाची आवश्यकता असते. त्यामुळे वनस्पतींमध्ये तेलाचे प्रमाण वाढते. लेमन ग्रास रोपे किमान 15 अंश सेंटीग्रेड आणि कमाल 40

लेमन ग्रास लागवडीची सुधारित पद्धत

लेमन ग्रास लागवडीसाठी फेब्रुवारी ते जुलै हा काळ योग्य आहे. लेमनग्रासची लागवड बियाणे आणि कलमाद्वारे केली जाते. याशिवाय स्लिप पद्धतीनेही लागवड केली जाते. या पद्धतीत जुन्या झाडांच्या मुळांचे पुनर्रोपण करून रोपे तयार केली जातात.

लेमन ग्रासची लागवड करण्याचा योग्य मार्ग

लेमन ग्रासची लागवड बियाण्यांसोबत रोपांच्या कलमांची पुनर्लावणी करून देखील करता येते. बियाण्याद्वारे लागवडीसाठी प्रथम रोपवाटिका तयार करावी लागते. रोपवाटिका तयार करण्यासाठी 2 ते 3 महिने लागतात. रोपवाटिकेत उगवलेल्या झाडांना किमान 10 पाने आल्यानंतर रोपे लावता येतात. कलमांपासून रोपे लावायची असतील, तर कलमांची पुनर्लावणी थेट मुख्य शेतात करता येते.

शेतीची तयारी

प्रथम एक खोल नांगरणी करून घ्यावी. यामुळे शेतात आधीच असलेले तण नष्ट होतील.

यानंतर 2 ते 3 वेळा हलकी नांगरणी करून जमिनीचा समतल व भुसभुशीत करा.

रोपे आणि कलमे लावण्यासाठी शेतात बेड तयार करून घ्या.

रोपामध्ये 20 सेमी अंतर ठेवा.

सिंचन आणि तण नियंत्रण

लेमनग्रास रोपांना जास्त सिंचनाची आवश्यकता नसते.

रोपवाटिकेत तयार रोपे किंवा कलमे लावल्यानंतर हलके पाणी द्या.

पाऊस पडला की सिंचनाची गरज नसते.

उन्हाळ्यात 8 ते 10 दिवसांच्या अंतराने पाणी द्या.

थंड हंगामात 12 ते 15 दिवसांच्या अंतराने पाणी द्या.